افطر فى رمضان ، فعليه ما على المظاهر » يعنى : هر كه در ماه رمضان افطار كند برو بود آنچه بر آن كس بود كه با زن خود ظهار كند . گفت : هر كه افطار كند ، و اين عام است ، و شامل جملهء مفطرات . پس چنانك جماع در روز مفطر است ، و موجب كفاره ، جملهء مفطرات موجب كفارت باشند . و دليل بر آنكه كفارت يكى از آن سه چيز است اجماع است ، دوم آنست كه روايت كرده‌اند كه رسول ص فرمود : « من افطر فى شهر رمضان ، ان يكفر بعتق رقبة او صيام شهرين متتابعين او اطعام ستين مسكينا » ، يعنى : كسى را كه در ماه رمضان افطار كرده باشد ، به آنكه بنده‌اى آزاد كند ، يا دو ماه پيوسته روزه دارد ، يا شصت مسكين را طعام دهد . و لفظ « او » تخيير باشد ، و حمل كردن « او » بر واو محتاج دليل است . و آنچه قضا واجب كند بىكفارت ، دريافتن جنب است صبح را پس يك بيدارى ، و ختنه كردن ، و دارو در بينى چكاندن در رنجورى . و قى كردن به عمد ، و فرو بردن آنچه حاصل شود در دهن و حلق از قى چون غلبه كرده باشد . و رسيدن آب باندرون بسبب مضمضه و استنشاق كردن براى خنكى را ، و تناول كردن آنچه افطار كند با وجود شك در بر آمدن صبح و صبح بر آمده باشد . دليلش آنكه خداى تعالى فرمود : ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّيامَ إِلَى اللَّيْلِ ، يعنى : روزه را تمام گردانيد تا شب . و آن كس كه شك كند در آنكه شب در آمده است يا نه ، و روزه بگشايد ، و تا شب روزه نداشته باشد ، و فرمود : « كُلُوا وَ اشْرَبُوا حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ » ، يعنى : طعام و شراب خوريد در شب تا آنگه كه صبح برآيد ، و آن كس كه به شك اندر صبح افطار كند ، و صبح بر آمده باشد ، واجب بود بر وى قضاى آن روز . و سفر شرعى ، و رنجورى كه به آن روزه نتواند داشتن ، يا اگر بدارد و رنجورى زياد گردد ، واجب بود كه روزه گشايد ، آنگه قضا بدارد . دليلش قول خداى است : فَمَنْ كانَ مِنْكُمْ مَرِيضاً أَوْ عَلى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ » ، يعنى هر كه از شما رنجور شود ، بر وى بود بعدد ايام كه رنجور بوده باشد ، يا سفر بوده باشد ، روزه داشتن . قضاى روزه معلق گردانيده است به نفس سفر و مرض ، و مطلق سفر و مرض را موجب قضا گردانيده است ، پس واجب بود بر هر كه مسافر بود و رنجور ، قضاى روزه داشتن ، بعدد آن روزها كه در سفر بوده باشد و رنجور بود . و اگر كسى اضمار كند در آيت ، « فافطر » ، يعنى كه : در سفر باشد و رنجور و روزه بگشايد ، محتاج دليل بود ، زيرا كه اصل عدم اضمار است . ديگر آنست كه رسول ص فرموده است : « الصائم فى السفر كالمفطر فى الحضر » ، يعنى : آن كس كه در سفر روزه دارد همچنان است كه در حضر روزه گشاده باشد . ( از معتقد الاماميه ) و اما روزه‌اى كه بسببى واجب است ، آن روزهء قضاست . و او بر وفور واجب است و محتاج نيت تعيين است .